Daklozenvoetbal
Meedoen is een prestatie op zich
De Dutch Homeless Cup wil door middel van voetbal een bijdrage leveren aan re-integratie van dak- en thuislozen. Leeuwarden heeft dit jaar twee teams ingeschreven. Dakloos zijn ze niet, maar een elk steuntje in de rug is welkom.
Ik had drie jaar niet gesport. Het is goed voor de conditie en de sociale contacten. Dit is een hele goede ervaring voor ons. De cliënten zijn enthousiast. Het is niet reëel om te verwachten dat ze in vier maanden re-integreren.
Daar komen ze aangefietst door de oldegalileën. Atze van der Leij en Riemer Poelstra. Goedgeluimd stoppen ze voor de gymzaal. Ze zijn de eersten op deze dinsdagmiddag. Even later komt begeleidster en trainster Carla aanrijden en al snel is het team redelijk compleet. Er zijn twee afzeggingen. Even omkleden en ballen maar. Hoewel het team van uitsluitend veertigers nog geen wedstrijd won, zit de sfeer er goed in. Met een paar invallers kan er dire tegen drie gespeeld worden.
Het team van het Leger des Heils bestaat uit jongens die allemaal een woning heben inmiddels. Van der Leij sliep wel drie jaar lang in de nachtopvang aan De Terp en ook Poelstra leefde al eens drie weken op straat. Niet vanwege een drugsverslaving, maar omdat ze een persoonlijkheidstoornis hebben. Ook al kunnen ze op zichzelf wonen, het gaat altijd wel weer eens mis, een normaal leven opbouwen is lastig. Ze zitten nog dagelijks bij de dagopvang van het Leger des Heils aan de Tuinen.
Al leven de spelers niet op straat, een baan vinden en volledig meedraaien in de maatschappij is een ander verhaal. "Ik heb ADHD en borderline", vertelt Van der Leij. "Ik heb vaker een dip en al twintig banen gehad. Ik vind moeilijk rust. Een normaal leven? Laat ik het zo zeggen: dat is me al twintig jaar niet gelukt. Pas op mijn 38e kreeg ik een indicatie." "Wat voor kans krijgen zij op de arbeidsmarkt?", vult Carla aan. "Dat valt heel erg tegen. En voor werk dat niet meer oplevert dan de bijstand die ze nu krijgen zij ze lastig te motiveren."
Het gebrek aan een zinvolle dagbesteding is bij veel (ex-)daklozen een probleem. Ze kunnen zichzelf redden, maar hebben geen structuur in hun leven. Uit de vele gegadigden bij het Leger des Heils voor het voetbalproject zocht Carla de jongens uit waarvan ze verwacht dat ze ook echt zouden blijven komen. "Ik wil het ook afmaken. En ik geef mijn vrije zaterdagen op, terwijl ik een gezin heb." Eentje viel er af, hij vond er niets aan. "Meedoen is al een prestatie op zich en ik ben er trots op dat ze er zijn", zegt de trainster. "Je krijgt er veel voor terug."
Helemaal stijf
Poelstra (42) moest wel even wennen aan het sporten. "We spelen bij een toernooi twee keer zeven minuten per wedstrijd. Wij zijn nieuw en pas begonnen. We spelen soms tegen teams met twintigers die al drie jaar samen spelen. Na de eerste keer zijn we uit de bus gekropen, we waren helemaal stijf." Carla lacht: "Het was toen op de terugweg wel heel stil in de bus." Van der Leij; "Ik kon twee dagen niet lopen." Poelstra is wel blij dat hij nu voetbalt. "Het is afleiding en ik had drie jaar niet gesport. Het is goed voor de conditie en de sociale contacten." Van der Leij: "Een abonnement bij een sportvereniging is te duur."
Ook Zienn, de andere Leeuwarder organisatie voor maatschappelijke opvang, heeft ervoor gekozen om alleen met spelers te werken die al een woning hebben. De helft is verbonden aan de opvang, de andere helft komt van het Huis voor Jongeren. Projectleider Fred Voet vertelt dat (ex-)daklozen nog altijd geen stabiel leven hebben en zich niet aan afspraken kunnen houden. "Het gaat met deze groep een stuk beter", zegt hij. "Het is een heel mooie manier eens wat anders te doen, anderen te ontmoeten en uit Leeuwarden weg te komen. En stukje ontspanning. Ze moeten al zoveel energie steken in het veranderen. Het is iets bijzonders."
De vaste trainingsdag van Zienn op de maandagavond. Om zeven uur verzamelen en om kwart over zeven voetballen. Maar deze avond, half april, staan trainer Erik Postema en begeleidster Janneke Visser alleen bij het basketbalveld naast het wijkcentrum in Schieringen. Alleen Abdi Megel, die nog even kijkt of een ploegmaat thuis is, komt even later aanfietsen. Aan het weer ligt het niet, dat is prima. Maar afgelopen zaterdag heeft het team van Zien niet zo goed gespeeld. "We komen maandag niet", was er in de bus al geroepen. "Je wilt de onderlinge samenwerking stimuleren, maar het is moeilijk hoor, stelt Voet.
Dat het team niet komt opdagen is een forse tegenvaller. "ze denken alleen aan drugs", zegt Megel. De Ethiopiër weet waarover hij praat. Hoewel hij op de goede weg is, leefde hij acht jaar op straat. Verslaafd was hij aan drugs en alcohol. Daar is hij resoluut mee gestopt Inmiddels heeft hij onder begeleiding werk bij Skrep (sociaal activeringsproject) en een jaar een woning. Hij is zijn schulden aan het afbetalen en voetbalt mee omdat hij het leuk vindt om reisjes te maken. "Ik wil ook wel eens wat anders zien dan Leeuwarden. Ik doe het voor mijn plezier. En het is leuk lotgenoten te ontmoeten."
Visser belegt ondertussen een vergadering waarin het wegblijven van spelers aan de orde zal komen. Zij is op zijn zachtst gezegd not amused. Visser en anderen steken hun vrije tijd in het project, doen het naast hun werk even bij. Zienn krijgt geld van de Vrienden van Zienn om het meespelen in de Dutch Homeless Cup mogelijk te maken. Ze kunnen het doen met 6000 euro. Van Cambuur heeft het team shirts en ballen gekregen. "Als ze dit nog een keer doen kunnen ze hun schoenen inleveren", zegt Visser. "En het was zo'n leuke zaterdag", treurt Postema.
De maandag erop wordt er een bijeenkomst gehouden met de voetballers. Het is trainen of stoppen. "Het is logisch dat de motivatie wat inzakt nu het nieuwe er wat van af is", meent Voet vergoelijkend. De week erna is de trainingsopkomst met zeven spelers behoorlijk. Twee jongeren vallen af omdat ze er blijkbaar geen zin meer in hebben. "Ze spelen niet meer mee. Je moet grenzen stellen, zegt Voet. "Anders zit er geen ontwikkeling in en bereik je ook niet dat ze het leuk hebben. Als je niet doet wat je zegt, leer je ook niets.: De schoenen hoeven ze van Voet niet in te leveren. "Zo streng moet je niet willen zijn."
Megel is de enige voetballer die er twee jaar geleden ook al bij was Hij leefde nog op straat en zat in een gecombineerd team van Zienn en het Leger des Heils. De ploeg van Megel eindigde hoog en mocht de finaledag in Amsterdam meespelen. De winnaar kwalificeerde zich voor het wereldkampioenschap in Melbourne. "We hadden een goed team, waren fanatiek en serieus", herinnert Megel zich. Hoe het de andere spelers vergaat, weet hij niet. Soms ziet hij er eentje lopen. Niet dankzij de Homeless Cup, maar vooral dankzij het wonen-werken-welzijnproject van Zienn (winnaar van Zilveren Woonladder in 2008) hebben ze allemaal een woning.
Voet ziet het daklozenvoetbalproject vooral als een steuntje in de rug voor diegenen die inmiddels bezig zijn met integreren. De Homeless Cup had twee jaar geleden de lat erg hoog gelegd. De voetballers moesten zich committeren aan een re-integratietraject. Voet zag het heilloze daar meteen al van in. "Dat is niet goed gegaan en dat is logisch. Het was gecentraliseerd. Je kunt vanuit Amsterdam mensen in Leeuwarden niet verder helpen. Ze hebben allemaal hun eigen specifieke problemen. Die doelen zijn niet haalbaar en dat hebben ze ook toegegeven. Het is niet reëel om van dak- en thuisloze verslaafden te verwachten in vier maanden te re-integreren. Daarom hebben wij dit jaar mensen geselecteerd die al in een traject zitten maar nog wel met één been in de daklozenwereld zitten."De gemeente Leeuwarden is vooral als geldschieter betrokken bij het daklozenproject. De invulling wordt aan het Leger des Heils overgelaten, zegt beleidsmedewerker Marloes Schreur. De gemeente stopt 32.000 euro in. Daarvoor moet een projectleider aangetrokken worden, een trainer en moeten de faciliteiten betaald worden. Het Leger des Heils rapporteert drie keer aan de gemeente. Echte doelen heeft Leeuwarden niet geformuleerd. "We weten dat het project zelfvertrouwen bij de deelnemers stimuleert en dat het effectief en succesvol is. Sport werkt goed. Het is meer dan voetbal alleen, het is ook uit het isolement raken", zegt Schreur.
Niet vrijblijvend
De Dutch Homeless Cup zelf schermt met de maatschappelijke doelstellingen die naast het sportieve element aan het toernooi kleven. Deelname is niet vrijblijvend, maar de daklozen moeten een contract tekenen en zich committeren aan een maatschappelijk doel zoals afkicken of het vinden van huisvesting, stelt de organisatie Stichting Meer dan Voetbal in een persbericht. Op de eigen website staan de doelen minder ambitieus geformuleerd: met behulp van voetbal een bijdrage te leveren aan re-integratie van dak- en thuislozen, mensen die buiten de samenleving staan met sport waarden en normen bijbrengen die ze nodig hebben om de stap terug naar de maatschappij te kunnen zetten en de negatieve beeldvorming over dak- en thuislozen te veranderen.
In Leeuwarden is er geen sprake van contracten. projectleidster Jacolien Kuipers van het Leger des Hiels zegt dat het project op pas het allerlaatste moment georganiseerd kon worden. "De positieve effecten zijn al merkbaar. Ze komen in beweging, hebben er plezier in en de deelnemers willen ook na het toernooi doorgaan met trainen." Kuipers hoopt volgend jaar de zaken vooraf beter te kunnen regelen. "Dan willen we ook een trainer met verstand van zaken. maar dit is een hele goede ervaring voor ons. De cliënten zijn enthousiast, het leeft heel erg. We hebben er nog niet alles uitgehaald wat er in zit."
Dutch Homeless Cup
De Dutch Homeless Cup wordt dit jaar voor de derde keer georganiseerd. Er doen 22 teams mee aan het toernooi dat op verschillende dagen in diverse steden wordt georganiseerd. De winnaar vertegenwoordigt Nederland op de Homeless World Cup in Rio de Janeiro. Naast het sportieve element van de competitie staan maatschappelijke doelstellingen centraal. Het doel is om in 2014 alle 43 centrumgemeenten met een maatschappelijke opvang te laten deelnemen aan de Dutch Homeless Cup. De organisatie wil volgend jaar tevens een werklozentoernooi in het leven roepen.
De deelnemers zijn niet alleen dak- en thuislozen. Deelname staat open voor elk die staat ingeschreven bij een maatschappelijke opvang. "Sommige deelnemers voelen zich ook niet meer prettig bij de term daklozenvoetbal. Sinds een jaar of drie heeft Nederland een plan maatschappelijke opvang waardoor het aantal notoire buitenslapers flink is gedaald. In Rotterdam zijn het er nog zo'n twee- tot driehonderd in plaats van 2900. Al die daklozen zijn ondergebracht", zegt projectleider Arne de Groote van de Dutch Homeless Cup. Echte daklozen hebben minder baat bij het voetbalproject, zegt De Groote. "Het is beter als je al in een traject zit. Toen ik de deelnemers zag dacht ik ook wel: zijn dit nu daklozen. Maar ze hebben allemaal een verleden, een verhaal." Discipline blijft een wijdverspreid probleem bij de teams, weet de projectleider. "Uit teams stappen of gezet worden is aan de orde van de dag. Ze hebben allemaal hun eigen problematiek en het is altijd afwachten of ze op zaterdag om acht uur in de ochtend bij de bus staan."
Drie jaar geleden dacht de Dutch Homeless Cup nog de deelnemers snel te kunnen re-integreren. Die vlieger ging niet op. "We hadden een iets te grote broek aangetrokken. De cijfers uit het buitenland wekten verwachtingen. De deelnemers verachten een huis en een baan te krijgen. het is nu zo dat wij de competitie verzorgen en de zorginstellingen zich samen met gemeenten met het re-integratietraject bemoeien."Stichting Meer dan Voetbal is initiator van de Dutch Homeless Cup. Het project wordt gesteund door de KNVB, het Oranjefonds en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Bron: Friesch Dagblad.
Door: Johan Vellinga
